ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖ — ਅਮਰੀਕਾ–ਇਰਾਨ ਜੰਗ: ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਰਥਿਕ ਭੂਚਾਲ ਤੱਕ

ਸੰਪਾਦਕ ਲੇਖ
ਅਮਰੀਕਾ–ਇਰਾਨ ਜੰਗ: ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਰਥਿਕ ਭੂਚਾਲ ਤੱਕ
ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਝੁਲਸਾਏਗੀ?

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸੈਨਿਕ ਟਕਰਾਅ ਹੁਣ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਤ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਵਿਵਸਥਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ, ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਕਟ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
 ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ। ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਇਰਾਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਦੀ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਸਰਹੱਦ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ–ਇਰਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੈਦਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਨੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ। (AP News⁠)
 ਜੰਗ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ: ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੱਕ
 ਅਮਰੀਕਾ–ਇਰਾਨ ਵਿਰੋਧ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਲੈਬਨਾਨ, ਇਰਾਕ, ਸੀਰੀਆ ਤੇ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
 ਮੌਜੂਦਾ ਜੰਗ 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨੀ ਮਿਸਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਫੌਜੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵੱਡੀ ਬੰਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨ ਨੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। (Reuters⁠)
 ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਵੀ ਟਿਕਾਊ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਇਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਲਾਜਿਸਟਿਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਜਦਕਿ ਇਰਾਨ ਨੇ ਜਾਰਡਨ, ਕੁਵੈਤ, ਬਹਿਰੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। (Reuters⁠)
 ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜੰਗ ਕੇਵਲ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ—ਖਾੜੀ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਕਿਸ ਕੋਲ ਰਹੇਗਾ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਕਾਬੂ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਵਿਵਸਥਾ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਚੱਲੇਗੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਧੁਰੀ ਖੇਤਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵੱਲ ਵਧੇਗੀ।

ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ?
 ਜੰਗੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜੇ ਅਕਸਰ ਅਧੂਰੇ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਤਿਮ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
 18 ਜੁਲਾਈ 2026 ਤੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈੱਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। (AP News⁠)
 ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਈਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਾਜਿਸਟਿਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੇੜੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ, ਤੇਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। (Reuters⁠)
 ਇਰਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਸ ਦੇ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚੇ, ਊਰਜਾ ਨਿਰਯਾਤ, ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਦਬੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਵਧਦਾ ਖਰਚਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਉਸ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਰਣਨੀਤਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹਨ।
 ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਰਬੋਚਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨੇੜਤਾ, ਮਿਸਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਮਮਿਤ ਯੁੱਧ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
 ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਡੀ: ਜੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕੇਂਦਰ
 ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੰਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ ਅਨੁਸਾਰ 2025 ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਭਗ 1.5 ਕਰੋੜ ਬੈਰਲ ਕੱਚਾ ਤੇਲ—ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 34 ਫ਼ੀਸਦੀ—ਇਸ ਜਲਡੰਡੀ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਯਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ 44 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੇਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। (IEA⁠)
 ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਤੇਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਗਭਗ 2 ਕਰੋੜ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਨਾਮਾਤਰ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਆਈਈਏ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। (IEA⁠)
 ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। 2025 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦ, ਜੋ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਗਏ। ਕਤਰ ਦੀ ਲਗਭਗ 93 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੀ 96 ਫ਼ੀਸਦੀ ਐੱਲਐੱਨਜੀ ਨਿਰਯਾਤ ਵੀ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। (IEA⁠)
 ਇਸ ਲਈ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਜਾਂ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
 ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਅਸਰ: ਮਹਿੰਗਾ ਤੇਲ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੁਪਇਆ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ
 ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਰੂਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦ ਕੇ ਸਪਲਾਈ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਾੜੀ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਊਰਜਾ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
 ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਵਧੇਗਾ, ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਚੜ੍ਹੇਗੀ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਵੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਜੇ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਪਵੇਗਾ; ਜੇ ਕੀਮਤਾਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਆਵਾਜਾਈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
 ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 2025 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2026 ਵਿੱਚ 6.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਨਾਲ ਕਿ ਊਰਜਾ ਕੀਮਤਾਂ ਹੋਰ ਨਾ ਵਧਣ। (World Bank Blogs⁠)
 ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਲ-ਭਾੜਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਘਟੇਗੀ। ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ, ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਤਰੇ
 ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਉੱਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਡੀਜ਼ਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਟਰੈਕਟਰ, ਕੰਬਾਈਨ, ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਯੂਰੀਆ, ਡੀਏਪੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਤੇਲ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਤੋਂ ਖੁਰਾਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦਰਸਾਏ ਹਨ। (UN Trade and Development (UNCTAD)⁠)
 ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੁਬਈ, ਕਤਰ, ਬਹਿਰੀਨ, ਕੁਵੈਤ, ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਰਵਾਸੀ ਆਮਦਨ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
 ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਵਾਈ ਕਿਰਾਇਆਂ, ਵੀਜ਼ਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਆਵਾਜਾਈ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਵਾਈ ਰਸਤੇ ਬਦਲਣ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਰਚੇ ਅਤੇ ਈਂਧਨ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਖਾੜੀ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
 ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ, ਖਾਦ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
 ਪਾਕਿਸਤਾਨ: ਜੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੱਖ
 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤੀਖ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ—ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਸੀਮਤ ਸਮਰੱਥਾ, ਆਯਾਤੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ।
 ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਚਾਲੂ ਖਾਤਾ ਘਾਟਾ ਵਧੇਗਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪਰਵਾਸੀ ਰਕਮਾਂ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਚਾਲੂ ਖਾਤਾ ਘਾਟਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਲਗਭਗ 1.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। (thedocs.worldbank.org⁠)
 ਜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਇਆ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੈਟਰੋਲ, ਬਿਜਲੀ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਪਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਸਰਹੱਦ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਜੰਗ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ, ਤਸਕਰੀ, ਸਰਹੱਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੂੰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧ ਹਨ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਰਣਨੀਤਕ ਤਰਜੀਹਾਂ ਵੀ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਿਰ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝੁਕਾਅ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਇਰਾਕ ਦਾ ਭਵਿੱਖ: ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਔਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼
 ਇਰਾਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਕਸੀ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕੇ। ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੀਆ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਜਾਂ ਰਣਨੀਤਕ ਨੇੜਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇਰਾਕੀ ਰਾਜ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਲਿਆ ਹੈ।
 ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਨਿਯਤ ਵਾਪਸੀ ਇਰਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉੱਠੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਇਰਾਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਵਰਗੇ ਗਰੁੱਪਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨਜਿੱਠ ਸਕਣਗੇ। (AP News⁠)
 ਜੇ ਇਰਾਕ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਰਾਨੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਰਾਕ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਜੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ: ਤਿੰਨ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ
 ਪਹਿਲੀ ਸੰਭਾਵਨਾ—ਸੀਮਤ ਜੰਗ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ
 ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਮੱਧਸਥ ਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਂ ਜੰਗਬੰਦੀ ਜਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਵੱਲ ਵੱਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।
 ਦੂਜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ—ਲੰਮਾ ਘਿਸਾਈ ਯੁੱਧ
 ਅਮਰੀਕਾ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਮਿਸਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ, ਪਰ ਇਰਾਨ, ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰੇਗੀ।
 ਤੀਜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ—ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰੀ ਜੰਗ
 ਜੇ ਇਰਾਨੀ ਊਰਜਾ ਢਾਂਚਿਆਂ, ਪਰਮਾਣੂ ਸਥਾਨਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਰਾਨ ਕਿਸੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼, ਵੱਡੇ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣੇ ਜਾਂ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਹਿਮ ਤੇਲ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੰਗ ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਲੈਬਨਾਨ, ਇਰਾਕ, ਸੀਰੀਆ, ਯਮਨ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਤੱਕ ਹੋਰ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
 ਇਹ ਤੀਜਾ ਰਸਤਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਮੰਦੀ, ਪਰਵਾਸੀ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਧ੍ਰੁਵੀਕਰਨ ਵੱਲ ਧੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ 2026 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਖ਼ਤਰਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। (UN Trade and Development (UNCTAD)⁠)

ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼
 ਅਮਰੀਕਾ–ਇਰਾਨ ਜੰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕੇਵਲ ਮਿਸਾਈਲਾਂ, ਬੰਬਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਇਰਾਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੰਬਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਇਰਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸੈਨਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਹੋਰਮੁਜ਼, ਮਿਸਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੰਗ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
 ਅਸਲ ਹਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਰਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬੰਬਾਰੀ, ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਤੇਲ ਆਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਬੋਝ ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਮਹਿੰਗੇ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਖਾਦ ਦੀ ਕੀਮਤ ਭਰੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਪਰਵਾਸੀ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਰਹੇਗਾ।
 ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਬਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਜਿੱਤਾਂ ਅਕਸਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। 2003 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਹੁਣ ਜੇ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਫੌਜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸੇ ਨੁਸਖ਼ੇ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੰਮੀ ਜੰਗ, ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਾਕਸੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਜੰਗ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਬੰਦੀ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਪਰਮਾਣੂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ।
 ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਹਰ ਮਿਸਾਈਲ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵੱਜੇਗਾ—ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਗੂੰਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇਗੀ।

ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਸੰਪਾਦਕੀ