ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਮਹੰਤਵਾਦ : ਕੌਮ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ

ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਮਹੰਤਵਾਦ : ਕੌਮ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ - ਲੇਖਕ-ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ( ਜਰਮਨੀ)

ਅੱਜ ਬੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਰੁਝਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਹੰਤਵਾਦੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਧੱਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਾਂਗੇ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ, ਆਤਮਕਤਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮੂਲ ਮਕਸਦ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੇਸ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਦਾ ਧਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਕੌਮੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰੀ ਸਿੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੀ ਕੌਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਕੌਮ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਉਸੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਏ। ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਦਾਸ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੈਠਕ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਕੌਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਵੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਵਾਦ ਹੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚੀਏ—ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਚੱਲੇ ਸੀ, ਕੀ ਕੁਝ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ?
ਸਮਾਂ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਮੁੜ ਚੱਲੀਏ, ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੇਵਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਈਏ।