ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਰਜ਼ੀ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕੀਤਾ ਖੰਡਨ

ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ AI ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਝੂਠਾ ਬਿਆਨ; ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਛੇੜਛਾੜ

ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਤਣਾਅ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਫੈਲੀ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ)

ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਥਿਤ ਕਬਜ਼ੇ ਸਬੰਧੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਇਕਾਈ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਸਾਫਿਲਾ, ਲੋਂਗਜੂ ਅਤੇ ਟਾਕਸਿੰਗ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਇਸੇ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਪਲਾਈ ਮੰਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਰਧ-ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਜਨਰੇਸ਼ਨ Z’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਰੁੱਧ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਿਤ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕੀ ਦਿੱਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ?

ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਇਕਾਈ ‘Indian Army Fact Check’ ਨੇ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਐਕਸ ’ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵੀਡੀਓ ਡਿਜੀਟਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਦਲੀ ਗਈ ਹੈ।

ਫ਼ੌਜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਅਸਲ ਫੁਟੇਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ AI ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ’ਤੇ ਚੀਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਪਲਾਈ ਨਾ ਮਿਲਣ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਹੋਈ ਵਰਤੋਂ

ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਅਸਲ ਫੁਟੇਜ 27 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਾਲੀਆ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੁਪਵਾੜਾ ਵਿੱਚ 28 ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਅਫ਼ਸਰ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਨੇੜੇ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਉਸ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀਆਂ 10 ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਕਾਮ ਕਰਨ ਅਤੇ 27 ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਅਸਲ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸੁਤੰਤਰ ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਰਜ਼ੀ

ਭਾਰਤੀ ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ‘ਦਿ ਕੁਇੰਟ’ ਅਤੇ ‘ਬੂਮ’ ਨੇ ਵੀ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਅਸਲ ਫੁਟੇਜ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਇਆ ਕਿ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਝੂਠੇ ਬਿਆਨ ਜੋੜੇ ਗਏ ਸਨ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਸੰਸਥਾ ‘ਆਈਵੈਰੀਫਾਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ’ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਿਆਨ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਕੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਤਣਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ?

ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ।

ਭਾਰਤ-ਤਿੱਬਤ ਸਰਹੱਦੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸ਼ਤਰੂਜੀਤ ਕਪੂਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਹੱਦੀ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ’ਤੇ ਸਥਾਈ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣਾ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਮਾਮਲੇ ਹਨ।

ਅਸਾਫਿਲਾ, ਲੋਂਗਜੂ ਅਤੇ ਟਾਕਸਿੰਗ ’ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਬਜ਼ੇ ਸਬੰਧੀ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈ।

AI ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਬਿਆਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ

ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਅਸਲ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੀ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਫ਼ੌਜੀ ਬਿਆਨ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ

ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਬਿਆਨ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

27 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ AI ਰਾਹੀਂ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਕੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਬਾਰੇ ਮਨਘੜਤ ਬਿਆਨ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ: ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਹੈ।

ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ | ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ