IVF ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਤੇ ਉੱਠੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ : ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਲੋੜ

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ IVF ਕਲੀਨਿਕ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕਥਿਤ ਭਰੂਣ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ IVF (ਇਨ ਵਿਟਰੋ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ IVF ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਏ DNA ਟੈਸਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬੱਚੀਆਂ ਜੈਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲੀਨਿਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਰੂਣਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਜੇਕਰ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਮਾਂ ਨੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜੈਵਿਕ ਬੱਚਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੇ IVF ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਿਵਾਰ IVF ਰਾਹੀਂ ਮਾਪੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਨਮੂਨਿਆਂ, ਭਰੂਣਾਂ ਜਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰਗਾਮੀ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ IVF ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਆਡਿਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਭਰੂਣ, ਹਰ ਸੈਂਪਲ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਹੋਵੇ। CCTV ਨਿਗਰਾਨੀ, ਬਾਰਕੋਡ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪੂਰੇ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਾ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਕਿੰਨੀ ਨਿਰਪੱਖ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਸ ਤਦ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਭਰੋਸੇ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਵੇ।
ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ