ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਗਾਉਣ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ: ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼) — ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ (MHA) ਨੂੰ ਇਤਰਾਜ਼ ਪੱਤਰ ਭੇਜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ” ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਦਰਸ਼ਨਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀ ਆਬਾਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਥੋਪਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਬਹੁਲਤਾਵਾਦੀ ਸਰੂਪ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਤੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਸਿੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ਮੀਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ” ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਿਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੂਨੀ ਹੈ—ਭਾਵ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਜੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।”
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ” ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਦੁਰਗਾ, ਕਮਲਾ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਅਰਥਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਥੋਪੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਜਿਹੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਿੱਖ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।”
‘ਆਨੰਦਮਠ’ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ’ਤੇ ਵੀ ਇਤਰਾਜ਼
ਜਥੇਬੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ” ਦੇ ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ 1882 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ‘ਆਨੰਦਮਠ’ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਤਣਾਅ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।
‘ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ’ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਸਿਧਾਂਤ
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ’—ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਨਸਲ, ਕੌਮੀਅਤ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ—ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਵੈਰ, ਭਾਵ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਧਾਰਮਿਕ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਜਥੇਬੰਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ, ਨਿਰਵੈਰਤਾ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਖ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ।
‘ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ, ਥੋਪੇ ਗਏ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ’
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਅਮਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ ਨਿਆਂ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ” ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਏਕਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।”
ਇਹ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੌਮ ਦੇ ਹਿੱਤ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੰਜ-ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ (ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ), ਸ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਪੀ (ਬਹਿਰੀਨ), ਡਾ. ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ (ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ), ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਅਤੇ ਸ. ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਦਿੱਲੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
Posted By: GURBHEJ SINGH ANANDPURI