ਮੱਘਰ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ — 14 ਨਵੰਬਰ: ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰ - ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 

1. ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ

ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ ਨਾਗਰਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਾਲ-ਗਣਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਟ੍ਰਾਪੀਕਲ ਸਾਲ (Tropical Year) ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਰੁੱਤੀ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਟ੍ਰਾਪੀਕਲ ਸਾਲ ਦੀ ਔਸਤ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 365.2422 ਦਿਨ ਹੈ। ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਲੀਪ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇਸੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ।

ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਵਿਸ਼ੁਵਾਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਯਨਾਂਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁੱਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

2. ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ

ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਨਿਰਯਣੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਣਨਾ ਟ੍ਰਾਪੀਕਲ ਰਾਸ਼ੀ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਡੀਰੀਅਲ ਜਾਂ ਨਿਰਯਣੀ ਰਾਸ਼ੀ-ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਡੋਲਣੀ ਗਤੀ (Precession of the Equinoxes) ਕਾਰਨ ਟ੍ਰਾਪੀਕਲ ਅਤੇ ਸਿਡੀਰੀਅਲ ਰਾਸ਼ੀ-ਚੱਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਯਨਾਂਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਯਣੀ ਸੂਰਜੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਰੁੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਖਿਸਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਮੱਘਰ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕੋ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

3. ਉੱਨੀਵੀਂ, ਵੀਹਵੀਂ ਅਤੇ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਘਰ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ

ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਮੱਘਰ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੀ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

1800 ਤੋਂ 1899 ਈਸਵੀ ਤੱਕ: ਜੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲ-ਵਾਰ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 100 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੱਘਰ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ 72 ਵਾਰ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਈ ਸੀ।

ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੱਘਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਇਹ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਰਯਣੀ ਸੂਰਜੀ ਗਣਨਾ ਅਤੇ ਖਗੋਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਸਮਾਂ-ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ:

ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਂ-ਕਾਲ: 1900 ਤੋਂ 1999 ਈਸਵੀ

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੱਘਰ ਦੀ ਨਿਰਯਣੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੀ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ 15 ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 15 ਨਵੰਬਰ ਵੱਧ ਵਾਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। (ਅਯਨਾਂਸ਼ ਦੀ ਸੂਖਮ ਗਣਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਏ ਬਿਨਾਂ।)

ਦੂਜਾ ਸਮਾਂ-ਕਾਲ: 2000 ਤੋਂ 2100 ਈਸਵੀ

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 16 ਨਵੰਬਰ ਵੱਧ ਵਾਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। (ਅਯਨਾਂਸ਼ ਦੀ ਸੂਖਮ ਗਣਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਏ ਬਿਨਾਂ।)

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 14 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਫਿਰ 16 ਨਵੰਬਰ ਵੱਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਦਲਾਅ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨਿਰਯਣੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੀ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।

4. ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਇਣੀ (Sayana) ਸੂਰਜੀ ਗਣਨਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਪੀਕਲ ਰਾਸ਼ੀ-ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਰੁੱਤੀ ਸਾਲ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਇਣੀ ਅਤੇ ਨਿਰਯਣੀ ਗਣਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅਯਨਾਂਸ਼ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਰੁੱਤੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਣੀ ਅਯਨਾਂਸ਼ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਇਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਗਣਨਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਕਾਰਨ ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਲ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ:

ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਘਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜੋੜਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋਹਾਂ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਤੀ ਸਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਣਿਤਕ ਆਧਾਰ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਭਾਵਿਕ ਮੇਲ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।* ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਗੋਲ ਪਹੀਏ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹੀਏ ਦਾ ਗੋਲ ਹੋਣਾ ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਕੈਲੰਡਰ ਇੱਕੋ ਰੁੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਖਗੋਲੀ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਖਾ ਜਾਣਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕੋ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।

5. ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਬਾਰਹਮਾਹੇ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਚੱਕਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਿਰਯਣੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ ਵੀ ਬਦਲਦੀ ਰਹੇਗੀ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਸਾਇਣੀ ਗਣਨਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪਤਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਕੈਲੰਡਰੀ ਢਾਂਚਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕੋ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਢਾਂਚਾ ਟ੍ਰਾਪੀਕਲ ਸਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

6. ਇਸ ਤੁਲਨਾ ਦਾ ਅਸਲ ਨਤੀਜਾ

ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ:

- ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਟ੍ਰਾਪੀਕਲ ਸਾਲ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

- ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨਿਰਯਣੀ ਕੈਲੰਡਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

- ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੀ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਤਾਰੀਖ਼ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

- ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਸਾਇਣੀ ਗਣਨਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 15, 16,17 ਅਤੇ 22 ਨਵੰਬਰ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਅਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਘਰ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨਤੀਜਾ: ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਇਣੀ ਸੂਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਰੁੱਤੀ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Regards & Thanks
Harinder Singh