ਸਰ ਕ੍ਰੀਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਰਿਆਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣੀਆਂ ਰਹੀਆਂ

ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ ਚੱਠਾ ਲਾਹੌਰ, (ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਇਟਲੀ) 

 ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅਟਾਰੀ–ਵਾਘਾ ਬਾਰਡਰ ‘ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਰਿਹਾਈਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੀ।
ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਮਜ਼ਾਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ ਅਤੇ ਅਸਗਰ ਅਲੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੈਂਜਰਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸੀਵ ਕਰਕੇ ਤਬੀਅਤੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
2025 ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਅਦਲਾ–ਬਦਲੀ
ਇਹ ਹਵਾਲਗੀ 2025 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਰਿਹਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੀਮਤ ਪਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੌਂਸੁਲਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਲ ਭਰ ਕਈ ਗਰੁੱਪ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 67 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੈਦੀਆਂ—ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਛੀਰੇ—ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਵੀ ਸਾਲ ਭਰ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਮੱਛੀਰੇ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵਾਪਸ ਭੇਜੇ।
2008 ਕੌਂਸੁਲਰ ਐਕਸੈੱਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ 1 ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ 1 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੀ ਲਿਸਟ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜੁਲਾਈ 2025 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ:ਭਾਰਤ ਕੋਲ 463 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 382 ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ 81 ਮੱਛੀਰੇ ਹਨ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੈਂਕੜੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੱਛੀਰੇ, ਉਸਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸਰ ਕ੍ਰੀਕ: ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਕੇਂਦਰ
ਹੱਕ ਗਰੁੱਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਸਰ ਕ੍ਰੀਕ ਦੀ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਖਰਾਬ GPS, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸੀਮਾ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੱਛੀਰੇ ਅਕਸਰ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਸਾਲਾਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹੱਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ:
ਗੈਰ-ਸਰਗਰਮ ਪਾਕ–ਭਾਰਤ ਯੁਗਮ ਨਿਆਂ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ;
ਨਿਯਮਿਤ ਕੌਂਸੁਲਰ ਪਹੁੰਚ, ਤਬੀਅਤੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਦਦ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ;ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੱਛੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਗਰੀਬ ਤਟਵਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਇਸ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ “ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਤਸਦੀਕ” ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸਨੂੰ “ਰੁਟੀਨ ਕੌਂਸੁਲਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ” ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾੜਨਾ ਭਰਪੂਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਰਾਜਨਾਇਕ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਾਮਲੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਅਕਸਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤਤ ਸਹਿਯੋਗ ਤਣਾਅ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਸਰ ਕ੍ਰੀਕ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੱਛੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।