ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣਾ: ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਕੋਈ ਨੀਤੀਕ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ

ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ ਚੱਠਾ (ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ)

ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਸਰਦਾਰ ਅਯਾਜ਼ ਸਾਦਿਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐੱਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ — ਵਧੇਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮੌਲਿਕ ਅਰਥ ਕਰਕੇ।
ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੇਗਮ ਖ਼ਾਲਿਦਾ ਜ਼ਿਆ ਦੇ ਰਾਜਕੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 30 ਦਸੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਫ਼ਾਤ ਹੋ ਗਈ। ਨੇਸ਼ਨਲ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸ਼ੋਕ ਦੌਰਾਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨੇਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਨੁਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਪੀਕਰ ਸਾਦਿਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਆਪਣਾ ਪਰਿਚਯ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਪੂਰਾ ਸੰਪਰਕ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੀਤੀਕ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।
ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਤਟਸਥ ਤੀਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸ਼ੋਕ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਫ਼ਦ ਆਪਣੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵੱਲੋਂ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਪੱਤਰ ਤਾਰਿਕ ਰਹਮਾਨ (BNP ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ) ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਪਰਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੱਗ ਰਹੇ।
ਮਈ 2025 ਦੀ ਸੈਨਾ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਪਰਕ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਪੱਖ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜਦਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਖੇਤਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਬੰਧ ਕਿੰਨੇ ਸਖ਼ਤ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਧੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਤੇ ਨੀਤੀਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2025 ਦੇ ਅੰਤ ’ਤੇ, ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇਹ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਨੇੜੇਪਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਸੰਯਮ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।