ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ | Nazrana Times ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ ਚੱਠਾ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਯਮਨ ਦੇ ਇਰਾਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਹੂਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਆਦ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਤੇ ਹੂਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਮਿਸ ਮੁਸ਼ਾਇਤ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਏਅਰਬੇਸ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 73 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ 12 ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਯਮਨ ਦੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ 54 ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।
ਮੱਕਾ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ
ਇਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀਏ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਏ ਮੱਕਾ ਸਾਂਝੇ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਖ਼ਵਾਜਾ ਆਸਿਫ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਕਰਮਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਿਦੇਸ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਸੱਜਾਦ ਹੈਦਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਅਜੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਫੌਜੀ ਅਮਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਰਾਨ ਤੱਕ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੇਹਰਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਮਨੀ ਹੂਤੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰੀ ਸੰਕਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੇਹਰਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਇਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਰਾਨ ਦਾ ਰੁਖ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਇਰਾਨੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੇਹਰਾਨ ਨੇ ਹੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਫੰਡ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੂਟਨੀਤਕ ਯਤਨ ਜਾਰੀ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੂਤਰ ਮੁਤਾਬਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਟਕਰਾਅ, ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਤੇ ਹੂਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ।
ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸਾਊਦੀ-ਹੂਤੀ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਤ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਤੱਥ ਨਾਲ ਵੀ ਜਟਿਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯਮਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਸਾਊਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰੀ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਲਈ ਰਿਆਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਦਿਆਂ ਤੇਹਰਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰਿਆਦ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਾਊਦੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ’ਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਨਾਇਕ ਨੇ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ ਪਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੂਟਨੀਤਕ ਹੱਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਹੂਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਮੱਕਾ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਆਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੇਹਰਾਨ ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।