ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ ਚੱਠਾ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼

ਲਾਹੌਰ/ਕਰਾਚੀ

ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਧੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 110 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਊਰਜਾ-ਨਿਰਭਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਕਟ ਹੁਣ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਜੋਖਿਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਡਿੱਗ ਗਏ।
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕ੍ਰੂਡ 110 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਟੀ ਆਈ ਵੀ ਲਗਭਗ 100 ਡਾਲਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਆਯਾਤੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇੰਧਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਰੇਟ ਵਧਣਾ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਾਫਾ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਝਟਕਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸਪਲਾਈ ਸੰਕਟ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਿਕ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਫੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡੰਧੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 25% ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਪੈਟਰੋਕੈਮਿਕਲ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਅਤੇ ਖਾਦ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।