ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, 17 ਅਕਤੂਬਰ (ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਟਾਈਮਜ਼): ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 8 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦੀ ਖਣਿਜ ਸੰਪਦਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 12–13 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਫੋਰਮ 2026 (ਪੀਐੱਮਆਈਐੱਫ26) ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰੇਕੋ ਡਿਕ ਤਾਂਬਾ-ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ 2028 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 92 ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 52 ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਾਂਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਖਣਿਜ ਸੰਪਦਾ ਦੀ ਕੀਮਤ 6 ਤੋਂ 8 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿਚਾਲੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (ਜੀਡੀਪੀ) ਵਿੱਚ ਖਣਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕੁੱਲ ਖਣਿਜ ਬਰਾਮਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 0.1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ।

ਖਣਿਜ ਬਰਾਮਦ 8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ

ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੀਤੀਆਂ, ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਲਾਨਾ ਖਣਿਜ ਬਰਾਮਦ ਲਗਭਗ 3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨੀਤੀਘਾੜਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੱਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰੇਕੋ ਡਿਕ ਤੋਂ 2028 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਟੀਚਾ

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 7 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਰੇਕੋ ਡਿਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਬੈਰਿਕ ਗੋਲਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮਾਲਕੀ ਹੇਠ ਹੈ। ਬੈਰਿਕ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਕੋਲ 25–25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 5.9 ਅਰਬ ਟਨ ਧਾਤ ਵਾਲੀ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਾਰਜ ਮਿਆਦ 37 ਸਾਲ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 2 ਲੱਖ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ 2 ਲੱਖ 97 ਹਜ਼ਾਰ ਔਂਸ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਸਾਲ 2034 ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ 4 ਲੱਖ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ 5 ਲੱਖ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਔਂਸ ਸੋਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਾਰਜ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ 70 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਕਤ ਨਕਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਲਗਭਗ 2.8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬਰਾਮਦ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਰੇਕੋ ਡਿਕ ਲਈ 11 ਕਰਜ਼ਦਾਤਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ 3.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਐਕਸਪੋਰਟ-ਇੰਪੋਰਟ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲ

ਪੀਐੱਮਆਈਐੱਫ26 ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਜਿਨਾਹ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਫੋਰਮ 8–9 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਬਦਲ ਕੇ 12–13 ਨਵੰਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਣਿਜ ਨਿਵੇਸ਼ ਫੋਰਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਣਿਜ ਸਮਰੱਥਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਮੌਕੇ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਸਾਲ 2025 ਦੇ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 5,000 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰਾਂ ’ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ ਸਨ।

ਅਹਿਮ ਖਣਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਕੇ, ਪਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਰਕਰਾਰ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 17 ਦੁਰਲੱਭ ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 12 ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਿਥੀਅਮ ਵਾਲੀਆਂ ਪੈਗਮੈਟਾਈਟ ਚੱਟਾਨਾਂ, ਕ੍ਰੋਮਾਈਟ, ਬੈਰੀਲੀਅਮ ਅਤੇ ਜ਼ਿਰਕੋਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਖਣਿਜ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਘੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 18ਵੀਂ ਸੋਧ ਤਹਿਤ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਸੰਘੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰਹੀ।

ਟੈਥਿਆਨ ਕਾਪਰ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੇਂਦਰ (ਆਈਸੀਐੱਸਆਈਡੀ) ਵੱਲੋਂ 2019 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਿੱਤੇ 5.9 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੇਕੋ ਡਿਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।