ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ: ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਤੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾਮਈ ਸਫ਼ਰ

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਹਿਚਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼, ਮਿਹਨਤ, ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1947 ਨੂੰ ਉਕਾੜਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਭਗਤੀ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ।
1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਕੇਵਲ 2-3 ਮਹੀਨੇ ਸੀ। ਵੰਡ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਗਰੀਬੀ ਐਨੀ ਸੀ ਕਿ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਡਬਲ ਰੋਟੀਆਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ।
ਆਪ ਇੰਨੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਸਨ ਕਿ ਸਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਅੱਠਵੀਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਊਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ।
ਕੇਵਲ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ, ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1961 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣੇ ਰੋਸ-ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਇਆ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਜੀਵਨ:
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸਹੀ ਉਚਾਰਨ, ਸਹੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜੀਵਨ-ਅਮਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ” ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਪ੍ਰੇਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਕੌਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੰਨ 1980 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਤਨੇਮ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਟਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਥਾਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਠਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣ। ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੁਟਕੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਸੰਥਿਆ ਵਾਸਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸੈਂਚੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸੈਂਚੀਆਂ ਛਪਾਈ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਪੱਖ ਹੈ।